Suriye’nin güneyindeki Suveyda ilinde birçok öğrenci için eğitim yolu, seyahat kısıtlamaları ve devam eden istikrarsızlık nedeniyle ulusal sınavlara ve yükseköğretim fırsatlarına erişimin giderek zorlaşmasıyla belirsiz hale geldi.
Şam, Ceramana ve ülkenin diğer bölgelerindeki öğrenciler sınavlarına girip üniversite hazırlıklarını sürdürürken, Suveyda’daki birçok öğrenci sınav merkezlerine ulaşamıyor ve akademik gelecekleri üst üste ikinci yıl askıda kalıyor.
Suveyda kentinin güneyindeki bir köyden 18 yaşındaki Dürzî lise öğrencisi Rayan, krizin eğitim planlarını kökten değiştirdiğini söyledi. Levant24’e konuşan Rayan, “Suveyda’da yaşananlar eğitim sürecimizi ve planlarımızı değiştirdi. Bugün Suriye’nin diğer şehir ve kasabalarındaki arkadaşlarım sınavlarına girerken ben evimde mahsur kaldım” dedi.
Rayan, 2025 yılında silahlı çatışmaların patlak vermesi nedeniyle zaten bir akademik yıl kaybettiğini söyledi. Bu yıl ise yolların kapanması nedeniyle ulusal sınavlara girmek için Şam’a ulaşamadığını belirtti. “İki yıldır sınava giremiyorum” diyen Rayan, “Bir yıl daha kaybettim” ifadelerini kullandı.
Eşitsiz Erişim Eğitim Uçurumunu Derinleştiriyor
Mevcut anlaşmazlık, Eğitim Bakanlığı’nın 14 Mayıs’ta Suveyda’daki öğrencilerin sınav merkezlerini Şam ve kırsalına taşıma kararı etrafında şekilleniyor. BBC Arabic’in aktardığı resmî verilere göre bu yıl kamu sınavlarına girmesi beklenen yaklaşık 13 bin 600 öğrenci bulunuyor. Bunların 7 bin 462’si dokuzuncu sınıf, 5 bin 330’u lise ve 808’i meslek lisesi öğrencisi.
Suriye makamları, Hicri ve Ulusal Muhafızlara bağlı silahlı grupların öğrencilerin Suveyda’dan ayrılmasını engellediğini savunuyor. Yerel kaynaklar, kontrol noktalarının öğrenciler ve eğitim personelinin kuzeye seyahat etmesini engellediğini bildiriyor. Yetkililer ve bölge sakinleri, bazı öğrencilerin Dera üzerinden gayriresmî güzergâhlar kullandığını, bazılarının ise kontrol noktalarından geçebilmek için kişisel bağlantılara veya rüşvete başvurduğunu öne sürüyor.
Bazıları ise bakanlığın kararına itiraz ederek, Eğitim Bakanlığı’ndan bir heyetin Suveyda’ya gelip sınavları yerel olarak denetlemesinin beklendiğini ifade ediyor. Bu kesimler, sınavların il dışına taşınmasını “siyasi şantaj” olarak nitelendiriyor. Hükümet ise daha önce bakanlık personelinin bölgeye girişinin engellendiğini ve ildeki artan istikrarsızlık nedeniyle şiddet veya kaçırılma riski altında olduklarını savunuyor.
Rayan, Şam ve çevresinde akrabaları veya mülkleri bulunan bazı ailelerin geçici olarak taşınabildiğini, böylece çocuklarının okullara kayıt yaptırıp sınav merkezlerine erişebildiğini söyledi. Ancak kendi ailesinin bunu sağlayacak mali imkâna ve bağlantılara sahip olmadığını belirtti.
Bunun sonucunda, bölgeden ayrılabilen öğrencilerle geride kalanlar arasındaki farkın giderek büyüdüğünü ifade etti. Sorunların yalnızca sınavlarla sınırlı olmadığını söyleyen Rayan, devlet okullarının büyük ölçüde kapandığını, öğretmen ve idareci eksikliği yaşandığını ve eğitim materyallerinin bulunmadığını anlattı. “Suveyda’nın okullarında hiçbir şey yok” diyen Rayan, “Ne öğretmen var ne idareci ne de basılı kitap” dedi.
Aileler Artan Baskıyla Karşı Karşıya
Veliler, eğitim krizinin ciddi mali ve psikolojik baskılar yarattığını söylüyor. Suveyda kentinden 48 yaşındaki Dürzî baba Ebu Zeyd, biri lise son sınıf, diğeri dokuzuncu sınıf öğrencisi olan çocuklarının sınav merkezlerine erişimini sağlamak için defalarca girişimde bulunduğunu anlattı.
Levant24’e konuşan Ebu Zeyd, “Ben bir babayım ve çocuklarımın sınavlarına girip başarılı olduklarını gösteren resmî belgeleri almalarını istiyorum” dedi. Sınav dönemi boyunca Sahnaya’daki akrabalarının yanında kalmayı planladığını ancak yol üzerindeki milisler tarafından durdurularak geri gönderildiğini söyledi.
Devlet memuru olduğunu belirten Ebu Zeyd, Şam’a kalıcı olarak taşınmanın maddi açıdan mümkün olmadığını ifade etti. “Çocuklarımın iyi bir eğitim alabilmesi için birkaç aylığına Şam’a taşınacak ve ev kiralayacak kadar param yok” dedi.
Rayan gibi o da bir akademik yıl daha kaybedilmesinin uzun vadeli sonuçlar doğurabileceğinden endişe duyduğunu belirtti. “Bugün tüm ebeveynler çocuklarının üst üste ikinci yıl okul ve üniversite eğitimlerini kaybettiğini görüyor; üstelik geleceğe dair hiçbir umut veya net bir vizyon yok” dedi.
Öğretmenler Uzun Vadeli Sonuçlar Konusunda Uyarıyor
Eğitimciler, yaşanan aksaklıkların bir nesil üzerinde kalıcı izler bırakabileceğini söylüyor. Güney Suveyda’dan 40 yaşındaki Dürzî öğretmen Mazid, 2025’in ortalarından bu yana finansman, personel ve eğitim materyali eksikliğinin eğitim sektörünü ciddi şekilde zayıflattığını ifade etti.
“Yerel toplum ve aileler bağış toplayarak öğretmen ve idarecilere maaş ödemeye ve mali destek sağlamaya çalışıyor” diyen Mazid, “Ancak bu, eğitim sektörünü ayakta tutmak için yeterli değil” dedi.
Mazid’e göre birçok deneyimli öğretmen daha istikrarlı çalışma koşulları arayışıyla Şam ve çevresine taşındı. Bölgede kalan eğitimciler ise ders kitapları, sınıf materyalleri ve diğer kaynaklara erişimde ciddi zorluklar yaşıyor. Eğitim Bakanlığı, eğitim yılı boyunca Suveyda’da 591 okulun faaliyet gösterdiğini ve 12 bin 689 öğretmen, eğitimci ve okul çalışanının maaşlarının ödendiğini açıkladı.
Sorunlar yalnızca mali ve lojistik engellerle sınırlı değil. Silahlı grupların eğitim kurumlarına ve personele doğrudan müdahale ettiği de belirtiliyor. Suwayda24, eğitim yönetimi, maaşlar ve sertifikasyon konularındaki grevlerin ardından öğretmenlerin işe dönmeleri için tehdit ve baskıyla karşılaştıklarını öne sürdükleri şikâyetleri belgeledi.
Geçen yılki grevler sırasında silahlı kişilerin Suveyda Eğitim Müdürlüğü’nü basarak müdürü zorla görevden uzaklaştırdığı bildirildi. Öğretmenler ayrıca silahlı aktörlerin okul işleyişine ve notlandırma süreçlerine müdahale ettiğini iddia etti. Ancak Levant24 bu iddiaları bağımsız olarak doğrulayamadığını belirtti.
Cevap Bekleyen Bir Nesil
Hükümet yetkilileri, öğrencilerin seyahatlerini kolaylaştırmak için çeşitli adımlar attıklarını savunuyor. Suveyda Valisi Mustafa Bekkur, SANA’ya yaptığı açıklamada, yetkililerin İçişleri Bakanlığı ile koordinasyon içinde sınav döneminde Şam’da kalacak öğrenciler için ücretsiz ulaşım, güvenlik eskortu, yemek ve konaklama sağladığını söyledi. Ayrıca öğrencilerin sınavlara ulaşmasını engelleyen girişimleri kınayarak bunların “hukuka ve toplumsal değerlere aykırı” olduğunu ifade etti.
Krizin nedenleri ve olası siyasi çözümleri konusunda farklı görüşler bulunsa da Levant24’ün görüştüğü öğrenciler, veliler ve öğretmenler ortak bir noktada birleşiyor: Eğitim, Suveyda’daki devam eden istikrarsızlığın en ağır bedellerinden birini ödüyor.
Aileler, öğrencilerin siyasi veya güvenlik kaynaklı engeller olmaksızın okullarına devam edebilmelerini, ulusal düzeyde tanınan sınavlara girebilmelerini ve üniversite eğitimlerini sürdürebilmelerini istiyor. Bir sınav dönemi daha geride kalırken, Suveyda’daki binlerce genç, akademik hayatlarına ne zaman ya da yeniden başlayıp başlayamayacaklarını bilmiyor.
Mazid’in sözleriyle: “Çocuklarımız, geleceklerine dair hiçbir vizyon ya da fikir olmadan belirsizlik içinde yaşıyor.”
