Suriye’nin Cezire Bölgesi (Haseke, Rakka ve Deyrizor) ulusal ekonominin temel dayanaklarından biri olmayı sürdürüyor. Geniş tarım arazileri, zengin su kaynakları, petrol rezervleri ve Fırat Nehri üzerindeki barajlardan üretilen elektrikle donatılmış olan bölge, iklim çeşitliliği sayesinde çok çeşitli ürünlerin yetiştirilmesine imkân tanıyor.
Tarım uzmanlarına göre Cezire, Suriye’nin stratejik ürünlerinin başlıca merkezidir; özellikle buğday, pamuk ve arpa öne çıkmaktadır. Bu toprakların yeniden ulusal sisteme entegre edilmesi ve yatırım yapılması; ulusal ekonomiyi güçlendirmesi, gıda güvenliğini artırması, ithalata bağımlılığı azaltması, tarıma dayalı sanayiyi canlandırması ve çiftçilerin yaşam koşullarını iyileştirmesi bekleniyor.
2 Milyon Hektardan Fazla Alan Yeniden Entegre Edildi
Tarım Bakanlığı Ekonomi ve Planlama Direktörü Said İbrahim, daha önce hükümet kontrolü dışında bulunan ve yeniden entegre edilen Cezire’deki tarım alanlarının yaklaşık 2 milyon 567 bin hektar olduğunu belirtti. Bunun yaklaşık 2 milyon 316 bin hektarı hâlihazırda ekili durumda ve ulusal tarımsal üretim planına dâhil edilmiş bulunuyor.
Bu alanlarda çoğu ürün için tarımsal planlama yürütülürken, buğday en öncelikli ürün olarak belirlendi. Buğday için ayrılan alan yaklaşık 700 bin hektar olup, bu rakam Suriye genelinde planlanan toplam buğday alanının yüzde 48’ine karşılık geliyor. Yetkililer, bu genişlemenin buğday ithalatı ihtiyacını önemli ölçüde azaltacağını ifade ediyor.
Arpa ekimi için 590 bin hektar planlanmış durumda; bu da ulusal toplamın yüzde 42’sine tekabül ediyor. Ayrıca tıbbi ve aromatik bitkiler, kışlık ve yazlık sebzeler ile baklagillerin; hayvan yeminin temin edilmesine ve tarımsal ile ekonomik istikrarın güçlendirilmesine katkı sağlaması bekleniyor.
Bir diğer stratejik ürün olan pamuk için 39 bin hektar ayrıldı; bu da Suriye genelindeki planlanan pamuk alanının yüzde 78’ini oluşturuyor. Pamuğun yeniden canlandırılması; çırçır fabrikalarının ve bağlantılı tekstil sanayisinin yeniden faaliyete geçmesini, istihdam oluşturulmasını ve döviz rezervlerinin güçlenmesini sağlayacak.
Ekonomik Ulusal Güvenlik ve Kendine Yeterliliğin Temel Dayanağı
Tarımsal Bilimsel Araştırmalar Genel Kurumu Tahıl Dairesi Başkanı Dr. Halid Şerayda, doğu bölgesinin yeniden entegrasyonunun Suriye’nin yıllar süren ithalat bağımlılığının ardından iç buğday talebini karşılamasını ve kendine yeterlilik yolunda ilerlemesini mümkün kılacağını söyledi. Ayrıca Deyrizor ve Kamışlı’daki tarımsal araştırma merkezlerinin yeniden faaliyete geçirilmesinin; deneme ekimleri, çeşit testleri ve tohum çoğaltım çalışmalarının yeniden başlaması açısından önem taşıdığını vurguladı.
Ekonomist Kerem Halil ise Cezire’deki tarımsal canlanmayı yalnızca sektörel bir toparlanma olarak değil, Suriye’nin ekonomik egemenliğinin yeniden tesisinde merkezi bir yapısal dönüşüm olarak nitelendirdi. Halil, “Bu geri dönüş, istikrarlı hiçbir devletin vazgeçemeyeceği üç temel unsur üzerindeki etkin kontrolü yeniden sağlar: gıda, piyasa ve para birimi” dedi.
Halil, buğday, pamuk ve mısır gibi stratejik ürünlerde üretimin yeniden artmasının ulusal ekonomi ve yerel piyasalara somut faydalar sağladığını belirtti. Cezire’de tarımın rehabilitasyonunun; ithalatın azaltılmasına, stratejik rezervlerin oluşturulmasına ve temel ürün fiyatlarının geçici sübvansiyonlar yerine artan yerli arz yoluyla istikrara kavuşturulmasına doğrudan katkı sunduğunu ifade etti. Bunu, kıtlık ve aracılık temelli bir ekonomiden, gerçek üretime dayalı ve yapılandırılmış bir ekonomik modele geçiş olarak tanımladı.
Ayrıca, yabancı ortaklıkların açık yasal çerçeveler altında düzenlendiği ve önceliği ulusal sermayeye veren bir yatırım modeline ihtiyaç olduğunu söyledi. Yatırımların; modern sulama sistemlerinin geliştirilmesi, Fırat Nehri ve Habur Nehri su kaynaklarının yönetimi, silolar ve depolama tesislerinin inşası, ulaştırma lojistiğinin iyileştirilmesi ve üretim maliyetlerini düşürmek için yenilenebilir enerjinin entegrasyonu gibi operasyonel altyapıya odaklanması gerektiğini belirtti.
Kademeli Toparlanımdan Stratejik Yeniden Aktivasyona
Analistlere göre Suriye’nin doğusundaki gelişmeler yalnızca kademeli bir toparlanmadan ibaret değil; kilit bir ekonomik kaynağın geniş çaplı yeniden aktivasyonunu yansıtıyor. Bu çerçevede tarım; gıda üretimini sanayiye, sanayiyi piyasalara ve piyasaları ulusal ekonomik karar alma mekanizmalarına bağlayan bir itici güç işlevi görüyor. Bu nedenle Suriye Cezire’sinin ulusal tarım planına yeniden entegrasyonu yalnızca bir üretim başarısı değil, aynı zamanda ekonomik egemenliğin güçlendirilmesi yönünde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
