Suriye makamları bu hafta Rakka ilindeki Aktan Cezaevi’nin kontrolünü devraldı. Bu adım, cezaevinin daha önce Suriye Demokratik Güçleri (SDG) tarafından yönetildiği döneme ilişkin ciddi insan hakları sorunlarını kısa sürede ortaya çıkardı.
Adalet Bakanlığı, cuma günü yaptığı açıklamada, SDG unsurlarının çekilmesinin ardından devrin tamamlandığını duyurdu. Açıklamada, bunun devlet otoritesinin yeniden tesis edilmesi ve kurumların Suriye yasaları doğrultusunda yeniden faaliyete geçirilmesi kapsamında atılmış bir adım olduğu belirtildi.
Devirden saatler sonra iç güvenlik güçleri tutuklu dosyalarını ve koşullarını incelemeye başladı. 24 saatten kısa bir süre içinde ise cezaevinde tutulan onlarca çocuk serbest bırakıldı. Bu durum, SDG kontrolü döneminde çocukların kaçırılması, tutulması, silah altına alınması ve yasal denetimin yokluğu konusundaki endişeleri daha da artırdı.
Çocukların Serbest Bırakılması Kamuoyunun Gündeminde
Bir güvenlik kaynağı, el-İhbariyye televizyonuna yaptığı açıklamada, cumartesi günü Aktan Cezaevi’nden 18 yaşın altındaki 126 tutuklunun serbest bırakıldığını, bunlar arasında 10 yaşında çocuklara dahi ceza verildiğini söyledi. SANA, çocukların ailelerine teslim edilmek üzere Rakka Adalet Sarayı’na götürüldüğünü, bina önünde toplanan kalabalık ailelerin fotoğraflarını yayımladı.
The New Arab, ailelerin günlerce dondurucu soğukta cezaevi yakınında beklediğini aktardı. Yaklaşık beş yıldır kardeşinden haber alamadığını söyleyen Raed el-İd, altı gün boyunca tesis önünde beklediğini belirterek, “Hükümeti tutuklularla ilgili işlemleri hızlandırmaya çağırıyorum” dedi ve kardeşinin “uydurma suçlamalarla” tutuklandığını öne sürdü.
Ras el-Ayn’lı Hasan Abbud ise The New Arab’a, 11 yaşındaki kardeşinin başlangıçta yedi yıl hapis cezasına çarptırıldığını, reşit olmadığı için bu cezanın yedi aya indirildiğini söyledi. “Bu meselenin en kısa sürede çözülmesini ve serbest bırakılmalarını talep ediyoruz” ifadelerini kullandı.
Aktan’daki Koşullar ve İddia Edilen İhlaller
Hükümet yetkilileri, ilk incelemelerde çok farklı dosyalara sahip tutukluların herhangi bir sınıflandırma yapılmadan bir arada tutulduğunun tespit edildiğini söyledi. Yetkililer, bazı tutukluların cinayet ve uyuşturucu ticareti gibi ağır suçlardan hüküm giydiğini, bazılarının ise daha hafif suçlamalarla ya da herhangi bir açık hukuki süreç olmaksızın cezaevinde bulunduğunu aktardı.
Adalet Bakanlığı, her dosyanın tek tek incelenmesi için uzman yargı komitelerinin görevlendirildiğini, serbest bırakma kararlarının hukuki inceleme şartına bağlı olduğunu vurguladı. Bakanlık ayrıca, yargısal ve insani standartlar doğrultusunda tutukluların gıda, su ve sağlık hizmetlerine erişiminin sağlandığını bildirdi.
İçişleri Bakanlığı da “Sesiniz Duyuldu” adlı uygulama üzerinden dijital bir sorgulama hizmeti başlattı. Bu sistem sayesinde birinci derece yakınların, gerekli belgeleri sunarak Aktan ve diğer cezaevlerindeki tutukluların durumunu öğrenebileceği belirtildi.
Uluslararası Tepkiler ve Daha Geniş Etkiler
Aktan Cezaevi’nin devri, SDG’nin kuzeydoğu Suriye’deki cezaevlerini yönetimine ilişkin uluslararası endişelerin arttığı bir dönemde gerçekleşti. Financial Times, bir Batılı diplomata dayandırdığı haberinde, SDG’nin cezaevleri dosyasında “güvenilir bir aktör olmadığını” ortaya koyduğunu, tesislerin terk edilmesi ve DEAŞ tutuklularının kaçma riskine dikkat çekti.
AFP’ye göre Avrupa Birliği de benzer kaygıları dile getirdi. AB Sözcüsü Enver el-Anuni, son çatışmalar sırasında DEAŞ tutuklularının kaçtığına dair haberlerin “ciddi endişe verici” olduğunu belirterek, Irak’a yapılan nakilleri yakından takip ettiklerini söyledi.
Aktan, son günlerde hükümet kontrolüne geçen ikinci büyük cezaevi oldu. Suriye makamları daha önce, yaklaşık 120 DEAŞ tutuklusunun kaçtığı ve büyük bölümünün yeniden yakalandığı Haseke ilindeki Şeddadi Cezaevi’ne de girmişti.
Aileler Hesap Verebilirlik Bekliyor
Rakka’daki aileler için çocukların serbest bırakılması, yıllar süren belirsizliğin ardından nadir bir rahatlama anı oldu. Ancak Aktan’da hâlâ tutulan yakınlarıyla ilgili bilgi bekleyen birçok aile bulunuyor. Yetkililer, dosya incelemeleri sürerken sabır çağrısı yaparak, sürecin şeffaf şekilde yürütüleceğini belirtti.
Yüzlerce dosyayı inceleyen yargı komitelerinin çalışmaları devam ederken, Aktan’daki bulgular SDG yönetimi altındaki tutuklama uygulamalarını daha yoğun bir şekilde gündeme taşıdı ve kuzeydoğu Suriye’deki çatışma bağlantılı cezaevlerinde hesap verebilirlik, hukuki süreçler ve çocukların durumu hakkında daha geniş soruları beraberinde getirdi.
