Suriye hükümeti ile Suriye Demokratik Güçleri (SDG), Suriye’nin kuzeydoğusunda haftalardır tırmanan çatışmaları sona erdirmeyi amaçlayan nihai ve kapsamlı bir anlaşmayı cuma günü duyurdu. Anlaşma, Suriye Enformasyon Bakanlığı ile SDG medya merkezi tarafından eş zamanlı yayımlanan ve neredeyse birebir aynı olan açıklamalara göre, kapsamlı bir ateşkes ile SDG’nin askeri ve idari yapılarının aşamalı olarak Suriye devlet kurumlarına entegre edilmesini esas alıyor.
Her iki taraf da anlaşmanın Suriye topraklarını birleştirmeyi, hukuku tesis etmeyi ve ülke genelinde yeniden imarı ilerletmeyi hedeflediğini belirtti. Suriye hükümetinden bir kaynak, yerel medya organlarına yaptığı açıklamada entegrasyonun “bireysel bazda” ve yeni oluşturulacak tugaylar içinde gerçekleşeceğini, Şam’ın ise tüm sivil kurumlar, sınır kapıları ve limanların kontrolünü üstleneceğini, böylece ülkenin hiçbir bölümünün devlet otoritesi dışında kalmayacağını söyledi.
Anlaşma şartlarına göre, her iki tarafa ait güçler temas noktalarından çekilecek. İçişleri Bakanlığına bağlı güvenlik birimleri, istikrarı güçlendirmek ve yerel güvenlik güçlerinin entegrasyonunu denetlemek amacıyla geçici olarak Haseke ve Kamışlı kent merkezlerine girecek. Askeri açıdan ise anlaşma, üç SDG tugayından oluşan yeni bir tümenin kurulmasını ve ayrıca Ayn el-Arab (Kobani) için ayrı bir tugayın Halep Valiliğine bağlı bir tümen bünyesine dahil edilmesini öngörüyor.
Anlaşma ayrıca Kuzey ve Doğu Suriye Özerk Yönetimi (AANES) kurumlarının devlet kurumlarına entegre edilmesini, kamu çalışanlarının statülerinin düzenlenmesini, Suriye’deki Kürt nüfusun medeni ve eğitim haklarının çözüme kavuşturulmasını ve yerinden edilmiş kişilerin geri dönüşünün garanti altına alınmasını da kapsıyor.
Yerel Tepkiler ve Farklı Yorumlar
Kürt siyasi çevreleri ateşkesi genel olarak memnuniyetle karşılarken, SDG liderleri anlaşmayı önemli ölçüde yerel özerkliğin korunması şeklinde yorumladı. AANES Yürütme Konseyi Başkanı İlham Ahmed, Ronahi TV’ye yaptığı açıklamada ateşkesin “yeni savaşların yolunu keseceğini” söyledi ancak geçmişte anlaşmaların tam olarak uygulanamamasına atıfta bulunarak dikkatli olunması gerektiğini vurguladı. Ahmed, Fransa ve ABD’nin garantör olarak hareket etmeye hazır olduğunu ifade etti.
SDG Genel Komutanı Mazlum Abdi ise pratik adımların pazartesi günü 2 Şubat’ta başlayacağını belirtti ve Asayiş iç güvenlik güçlerinin Kürt nüfusun çoğunlukta olduğu şehirlerde polislik görevini sürdürmeye devam edeceğini, Şam’a bağlı güvenlik güçlerinin rolünün ise entegrasyon süreciyle bağlantılı olarak sınırlı ve geçici olacağını vurguladı. Abdi ayrıca SDG tugaylarının şehir merkezlerinin dışında konuşlu kalacağını, özerk yönetim çalışanlarının da görevlerini sürdürürken devlet bakanlıklarına entegre edileceğini söyledi.
Buna karşılık Suriyeli yetkililer, anlaşmanın nihai olarak paralel yönetim yapılarını ortadan kaldırdığını vurguladı. Dışişleri Bakanlığında araştırmacı olan Ubeyde Gadbân, televizyon mülakatında entegrasyonun Savunma Bakanlığı yapısı içinde gerçekleşeceğini ve merkezi otoritenin güçlendirileceğini söyledi.
Geniş Uluslararası Destek
Anlaşma uluslararası alanda hızlı destek gördü. ABD’nin Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack, X üzerinden yaptığı paylaşımda anlaşmayı ulusal uzlaşıya doğru “derin ve tarihi bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi ve bunun Şam’ın kapsayıcı yönetime bağlılığını yansıttığını söyledi. Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da Ahmed Şara ve Mazlum Abdi’yi tebrik ederek, tam uygulama ve kalıcı bir ateşkes için Fransa’nın desteğini taahhüt etti.
Bölge ülkeleri de benzer mesajlar verdi. Suudi Arabistan Dışişleri Bakanlığı, anlaşmanın barış ve ulusal birliği ilerletebileceğini belirtirken, Ürdün bunu istikrar ve yeniden inşa yolunda önemli bir adım olarak tanımladı. Türkiye Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ise Ankara’nın anlaşmayı dikkatle incelediğini ve Suriye’nin toprak bütünlüğünü tehdit eden herhangi bir adıma karşı olduklarını yineledi.
Avrupa Birliği de taraflara anlaşmayı iyi niyetle uygulama çağrısı yaptı; sivillerin korunmasının, gözaltı kamplarının güvenliğinin sağlanmasının ve DEAŞ’ın yeniden canlanmasının önlenmesinin önemini vurguladı. Bu açıklama, AB Sözcüsü Enver el-Anuni tarafından yapıldı.
Riskler ve Önümüzdeki Sınav
Diplomatik ivmeye rağmen analistler, anlaşmanın kalıcılığının tarafların yükümlülüklere uyumuna bağlı olduğu uyarısında bulundu. Şam ile SDG arasında daha önce varılan mutabakatlar, karşılıklı ihlal suçlamaları ve yeniden başlayan çatışmalar nedeniyle çökmüştü. PYD’nin eski eş başkanı Salih Müslim, anlaşmayı bir “başlangıç noktası” olarak nitelendirdi ve önceki uzlaşıların yerine getirilmediğini hatırlattı.
Siyasi araştırmacı Wael Alwan ise The New Arab’a yaptığı açıklamada, SDG içindeki görüş ayrılıklarının ve geçmişte taahhütlere düzensiz uyum sağlanmasının uzun vadeli uygulamaya dair soru işaretleri doğurduğunu söyledi. Şam açısından bakıldığında ise sınırlar ve devlet kurumları üzerindeki kontrol, başarının temel ölçütü olmaya devam ediyor.
Şu an için Haseke, Rasulayn ve Kobani’deki cephe hatları sakinliğini koruyor. Ateşkesin kalıcı bir entegrasyona dönüşüp dönüşmeyeceği ya da farklı yorumlar nedeniyle sekteye uğrayıp uğramayacağı, bu anlaşmanın Suriye’nin uzun süren çatışmasında gerçek bir dönüm noktası mı yoksa kırılgan bir ara mı olacağını belirleyecek.
